Asp.Net (Dökümanlar, Linkler, Örnekler)

[İlim]

S.A

Bu başlık altında ASP.NET hakkında dökümanlara , linklere ve örneklere yer vericez. Siftah benden bereket Allah tan

ASP.NET Nasıl Kurulur ? Döküman

Türkçe .NET Siteler:

http://www.maxiasp.net
http://www.yazgelistir.com
http://www.evcil.net

Yabancı .NET Siteler:

http://www.asp.net
http://www.asp101.com

ASP.NET Örnekleri bulabileceğiniz adresler:

http://www.aspindir.com
http://www.hotscripts.com

[İlim]

ASP.NET
.NET ’e giriş, Neden ASP.NET?

ASP.NET kısaca Microsoft’un Haziran ayı itibari ile lanse edilen yeni sunucu taraflı web teknolojisidir. Microsoft’un yeni gözbebeği olan .NET alt yapısı çerçevesinde, bir çok açıdan yetersiz kalmaya başlamış ve tabiri caizse son kullanım tarihi geçmiş ASP ’nin yerini alacak olan ASP.NET, web programcılığı tarihinde çığır açacak yeniliklerle karşımıza çıkmakta. İlk olarak ASP+ olarak açıklanan bu yeni teknoloji, Microsoft’un sunucu taraflı internet teknolojilerini de .NET platformu altında toplama kararından sonra ASP.NET adını aldı.

Neden ASP den vazgeçip yeni bir dil öğrenmeliyim diyorsanız cevabı hazır. Öncelikle ASP nin neden terkedilmeye mahkum olduğunu anlayalım.

1. Bildiğiniz üzere ASP (Active Server Pages), uzantıları ".asp" olan dosyaların asp.dll adlı bir ISAPI yorumlayıcısı tarafından yorumlanması ve kodda yer alan işler yapıldıktan sonra sonucun istemciye gönderilmesi esasına dayanıyordu ki bu sunucunun performansını ciddi şekilde etkiliyordu. Her isteğin ardından tekrar yorumlanan kodlar aynı anda yüzlerce sitenin barındığı sunuculara ciddi yük getirmekteydi.

2. ASP ile yazdığınız kodlar her ne kadar site ziyaretçileri için görüntülenemez olsalarda, intranet uygulamaları geliştirenler aylarca uğraşıp geliştirdikleri programlarını herhangi bir ortama kurduklarında ciddi bir tedirginlik içine girerlerdi. Neden, kodlar ortalıkta da ondan.

3. Yarı nesne tabanlı bir programlama dili olan ASP, sadece temel öğeleri ve işlevleri içeren bir nesne ortamı sağlıyordu. Sunucuda kurulu olan COM objelerine erişerek veya kendi objelerinizi yazarak ( sunucuya kaydetmek zorundaydınız ) kendinize nispeten geniş bir hareket ortamı yaratabiliyordunuz. Ancak ASP’nin özgün nesne topluluğu bir çok sorunun çözülmesinde yetersiz kaldığından çoğunlukla üçüncü parti COM bileşenlerine ihtiyaç duyuluyordu. Bu çok ciddi bir sorundu çünkü her Hosting firması sizin ihtiyacınız olan bileşeni bulundurmayabiliyordu. Sizin yazdığınız bileşenlerin sisteme kurulması konusunda da güvenlik açısından çok hassas davranıyorlardı.

4. ASP, HTML kodlarının arasına serpiştirilerek yazılması gereken bir dil. Buna
literatürde "Spagetti kodlama" deniliyor. HTML tagleri arasında kaybolan ASP kodları hiç hoş bir görünüm arzetmediği gibi, herşeyin birbirine girmesine de neden olabiliyordu.

5. ASP ile Nesne yönelimli çalışamadığınızdan tekrar kullanılabilir sınıflar ( class ) ve arabirimler yazılamıyordu.

6. Oluşturduğunuz formların yönetimi ise başlı başına bir dertti. Formun içindeki bilgilerin kontrolleri ASP ile yapılamadığından Javascript öğrenmek ve kullanmak zorunda kalmıştık. Formdaki değişiklikler neticesinde, formun bazı öğrelerinin içeriğinin değişmesinin gerektiği durumlarda formun mutlaka submit edilmesi gerekiyordu. Tabii Javascript’i iyi biliyorsanız durum farklı.


Peki ASP.Net cephesinde durum ne? Bize neler kazandırıyor ?



1. Yorumlayıcı

Uzantıları .aspx olan ASP.NET dosyalarının yorumlanmaları için yeni bir alt yapı kullanılıyor. Yeni çalışma ortamımızın adı IIS ile entegre çalışan .NET Framework. Bu yeni çalışma ortamının en büyük getirileri şüphesiz uyumluluk ve dayanıklılık. Bundan böyle yazacağınız ASP.NET kodları IIS ile sorunsuz çalışacak. Ayrıca ileriye dönük düşünüldüğünde bugün yazacağınız kodlar IIS’nin yeni sürümlerinde de problem çıkarmayacak.

2. Programlama dili, yazım kuralları

Temelde bir çok farklılık bulunmakta. Bunun en önemli sebebi artık hem Object Oriented Programming ( Nesne Tabanlı Programlama ) hemde Event Driven (Eylem Yönelimli ) kullanılıyor olması. Bu konuyu gelecek yazılarımızda ayrıntıları ile inceleyecek ve artık hepimizin aşina olması gereken Nesne Yönelimli Programlama konusunu öğreneceğiz.

Peki ASP.Net programlarken hangi dili kullanacağız? Cevap, canınız hangisini isterse. Çünkü artık ASP ile en güzel günlerini görmüş VBScript adlı melez ve yarım yamalak dili kullanmak zorunda değilsiniz. Ne demiştik? ASP.NET, .Net platformunun bir parçası. Yani .Net için kullanabileceğiniz bütün dilleri kullanabilirsiniz. Bunlardan en önemlileri microsoftun yeni geliştirdiği ve "Java ya nispet olsun diye çıkardılar abi" şeklinde spekülasyonlar yapılan c#
( si şarp okunur ) ve tüm özellikleri ile birlikte kullanabileceğiniz Visual Basic.NET . Ancak şunu akıldan çıkarmamak gerekir. Kullanacağınız diller gerçekten sınırsız. PHP.NET veya Perl.NET gibi üçüncü parti dillerle de programlama yapabilirsiniz.

3. Compile edilerek ( derlenerek ) çalıştırılan kodlar

Haydaaa! .exe ve .dll dosyaları derlenmiyormuydu? Evet! Kesinlikle öyle. Ancak aslında sizde bir .dll yazıyorsunuz. Yazdığınız kodlar, çalıştırılmadan önce bir defaya mahsus .NET derleyicisi aracılığı ile MSIL denen ara koda çevriliyor. Bunun ardından da makine kodu dediğimiz koda dönüştürülüyor, yani .dll haline getiriliyor. DLL lerin hızları göz önüne alındığında bunun ne çaplı bir performans artışı sağlayacağını düşünmek için matematik profesörü olmaya gerek yok. Derlenerek çalışan kodların daha bir çok getirisi var. Hatalarınızı anında görebiliyorsunuz. Düzeltmeleri yaptıktan sonra kodu tekrar çalıştırdığınızda, eğer gerçekten hata yoksa derlenen kod hemen ziyaretçilerinize hizmet vermeye başlıyor.


4. c# ’ın getirdikleri

Her ne kadar bu yeni ve müthiş yetenekli dili kullanmak zorunda olmasanızda, c# .NET ortamının resmi dili haline gelmiş sayılır. İlk defa .NET ile ortaya çıkmasının bunda etkisi büyük tabi. C# .NET Framework ile geliştirilmiş ve belkide .NET yapısı için tasarlanmış bir dil. Dolayısıyla .Net’in bütün özelliklerini barındırıyor ve sonuna kadar kullanabiliyor.Önemli artılarından biride tam manası ile Nesne yönelimli programlamaya destek vermesi. Yani Nesneye yönelik programlamanın getirdiği bütün avantajlardan faydalanabiliyorsunuz. Yazım kuralları açısından Java’ya çok benziyor ancak c++ da andırıyor. Kısacası iki dilin bütün iyi yönlerini almış. Öğrenmesi çok zor değil gibi gözükmesine rağmen, eski ASP cilerin Visual Basic.Net üzerinde yoğunlaşacağını tahmin ediyorum.

5. Devasa kütüphane desteği

Microsoft’un uzun uğraşlar neticesinde toparladığı ve yıllardır geliştirilerek Windows ortamında program yazanların beğenerek kullandığı sınıf kütüphaneleri (Base Class Library-BCL) bundan böyle ASP.Net programcılarının da hizmetinde. Bu kütüphanelerin yaptığı kısaca şu, işletim sisteminin alt yapısı ile gelen bir takım öğelerin kullanılabilir hale gelmesini sağlıyor. Yani bir mail göndermek veya dosya upload etmek için üçüncü şahısların componentlerine ihtiyacımız olmayak.


6. Sunucu kontrolleri (Server Controls)

ASP.NET, sunucu tarafında olay güdümlü olarak programlanabilen, sunum (presentation) ile mantığı (logic) başarıyla ayıran bir bileşen seti ve mimarisi sunuyor. Bu bileşenler, koddan bağımsız olarak sayfa üzerine yerleştirilebiliyor ve ayrı dosyalarda bu kontroller için programlama kodları yazılabiliyor. Biraz garip geldi değilmi, ilerleyen yazılarda detaylarına indikçe anlaşılır hale gelecek, meraklanmayın.

7. XML ile kolay konfigurasyon

Server konfigurasyonu için IIS yönetim arabirimi ile uğraşmanıza gerek kalmadı. Basit bir XML dosyası ile server konfigurasyonunu yapabiliyorsunuz.


Kısacası .NET platformunun saygıdeğer üyesi ASP.NET geldiği uzun ve tecrübelerle dolu yoldan eli boş gelmiyor. Bize bugüne kadar hayal bile edemeyeceğimiz bir çok yenilik ve imkan sunuyor. Umarım biz türk programcıları arasında hakettiği ilgiyi görür ve daha iyiye ulaşma çabamızda böyle güzel bir teknolojiden gerektiği gibi yararlanabiliriz.


Şunun altını özellikle çizmemiz lazım. .NET ve ASP.NET, ASP’nin devamı niteliğinde değil. O bambaşka bir teknoloji. Sanırım yüzyılın buluşlarından desek abartmış olmayız. Geleceğin trendini yakalamak adına en kısa sürede öğrenmek ve ciddi uygulamalar geliştirmekte ASP.NET ’i kullanmak zorundayız.

[İlim]

ASP.NET Avantajları

ASP.NET avantajlarını şöyle sıralayabiliriz.



Programlama Dilinde Bağımsızlık

ASP.NET programlama dillerimden bağımsızdır. ASP.NET web yazılımları geliştirebilmek için 20 programlama dili ve fazlasını kullanabiliriz,örneğin, VB.NET, C#, JScript.NET, C++ with Managed Extensions, COBOL.NET, Perl.NET.



Derlenmiş Kod

Bildiğimiz gibi ASP scripting dilleriyle çalışıyor. Fakat ASP.NET derlenmiş kod ve güçlü tipli dillerle çalışıyor, yani gerçek programlama dilleriyle. ASP.NET bu nedenle gerçek veri tiplerini kullanıyor örneğin integers ve strings.



int sayac;

string isim;




ASP.NET de kullanılan programlama dilleri daha iyi olağanüstü durum işleme gücüne sahiptirler. ASP.NET içerisinde try … catch … finally deyimleri ile olağanüstü durum işleme imkanına sahibiz.

try {

...;

}

catch (e) {

...;

}

finally {

...;

}




Sürükle & Bırak ve Olay Bazlı Programlama

Eğer Visual Basic kullandıysanız, bilirsiniz ki VB’nin en güzel taraflarından birisi sürükle ve bırak objeleri sistemi ve olay bazlı programlama yani click, doubleclick, textchange gibi. ASP.NET bu özellikleri WEb Formlarıyla aynı şekilde kullanabilirisiniz. Bundan sonraki bolümde göreceğiniz gibi Visual Studio.NET içerisinde nasıl ASP.NET web uygulamaları geliştireceğinizi anlatacağım. VB de nasıl program geliştiriyorsanız, ASP.NET Web Formları da yani fonksiyonelliği sağlıyor.ASP.NET içerisinde gerçekten çok iyi dizayn edilmiş ve çok sayıda HTML kontrolleri vardır. Hemen hemen bir ASP.Net sayfasında bulunan bütün HTML kontrolleri Visual Basic, C#, C++ kodları ile kontrol edilebilir. ASP.NET buna ek olarak yeni nesneye dayalı programlamayı destekleyen, girdi kontrolleri, programlanabilir listbox lari, yeni doğrulama kontrolleri (validation controls). ASP.NET içerisinde örneğin DataGrid, DataList kontrolleri olup bu kontroller web yazılım geliştiricisinin hayatini çok kolaylaştırmaktadır. bu kontrollere ileriki bölümlerde detaylı şekilde değineceğiz.





Mobile Programlama Desteği

ASP.NET ile sadece web yazılımları değil ayrıca mobil telefonları ve PDA’lar (Palm, PocketPC’s, RIM devices, etc) içinde yazılım geliştirebilirsiniz.ASP.NET de mobil aletleri için WML (Wireless Markup Language) veya HTML 3.2 (Hyper Text Markup Language) veya cHTML (Compact Hyper Text Markup Language) of I-mode aletlerini destek sağlar. ASP.NET mobil aletin kullandığı protokolü otomatik olarak belirler ve ona göre sonucu geri döndürür.



Bağlantısız Veri Erişimi

ASP ve ADO nun en önemli sorunlarından birisi ADO her zaman veritabanına canlı bağlantıyı tutar. Buda ASP sayfalarının çalıştırılmasını önemli ölçüde yavaşlatır. ADO.NET bağlantısız veri erişimini sağlayan sistemi bizim kullanımımıza sunar.



Session state

ASP session değişkenleri desteği çok sınırlıdır ve birden fazla web server dan oluşan sistemde session değişkenlerini hiç desteklemez.ASP.NET de ise olay tamamen değişiyor, birçok session depolama metodunu destekler örneğin In-Process (ASP ile ayni), out-of-process (session durumu başka bir bilgisayardaki Windows Servis ile sağlanır) ve SQL Server’da. Out-of-process ve SQL Server seçenekleri web farm desteği sağlar.



Güvenlik Desteği

ASP sadece IIS authentication metodlarını desteklerken ASP.NET daha geniş güvenlik sistemini destekliyor örneğin IIS/Windows doğrulama sistemlerinden Basic doğrulama, Digest doğrulama, Integrated Windows doğrulama, Form bazlı doğrulama ve Microsoft Passport doğrulama. ASP.NET içerisinde yeni olarak Windows kullanıcı doğrulama (windows authentication) sistemine ek olarak form bazlı kullanıcı doğrulama (forms-based user authentication) sistemi geliştirilmiştir. bu yeni sistemde çerez yönetimi (cookie management) ve otomatik olarak doğrulanmayan kullanıcıların başka bir web sayfasına gönderilmesi (automatic redirecting of unauthorized logins) gibi güzel özellikler eklenmiştir.





İzlemek, Debug, ve Bellekleme Desteği (Tracing, debugging and caching support)

ASP sisteminde kodu izlemek ve BUG lari bulmak bir derttir. Fakat ASP.NET içerisinde bu sistem çok daha geliştirilmiş, adım adım debug olayı ve diğer trace ve debug metodlarini desteklemektedir. ASP.NET bunlara ek olarak mükemmel bellekleme (caching API) sağlamaktadır. Verileri bellekleme sistem output caching, data caching, dependent caching ve fragment caching metodlarını destekler.



XML Bazlı Konfigürasyon

ASP içerisinde ise konfigürasyon bilgileri çok değişik yerlerde saklanıyordu. Örneğin, IIS bilgileri IIS Metabase (registry) de saklanmaktadır. Eğer COM/ COM+ bileşenlerini kullanıyorsanız, COM ve COM+ bileşenlerinin bütün bilgileri registry ve COM+ Catalog da saklanır. ASP.NET konfigürasyonu metin dosyaları ile yapılır. Bu metin dosyaları XML dosyalarıdır. ASP.NET de XML ayrı bir önem kazanmıştır. ASP.NET de çalışan programı kesmeden bu konfigürasyon dosyaları değiştirilebilir. ASP.NET bunu arka planda, kullanıcıdan saklayarak halleder. Yeni bir web isteği geldiğinde ASP.NET worker process (çalışan işlemci) yeni konfigürasyonla isleme devam eder.



XCopy Kurulum

COM bileşenlerinden farklı olarak .NET bileşenleri Windows registry’e kayıt edilmesine gerek yoktur. Yapmamız gereken tek şey bileşeni derlemek,ASP.NET yazılımının bulunduğu klasörde BIN isimli bir klasöre ekledikten sonra bu derlediğimiz bileşeni kopyalamaktır. Gördüğünüz gibi artık registry ile uğraşmak yok. Bu gerçekten Microsoft’un uzun zamandır yapması gereken bir değişiklik idi.





Hosting Seçenekleri

ASP bir ISAPI programı olup IIS e bağlıdır.Buna karsın, ASP.NET ise .NET framework üzerinde çalışır, böylece ASP.NET sayfaları bu nedenle IIS dışındaki web serverları tarafından da sunulabilecektir.



Çöp Toplayıcısı (Garbage Collector)

ASP.NET de yazdığınız kodda bellek yönetimini kendinizin yapmanıza gerek yoktur. .NET Framework bu isi kendisi halleder. Böylece, bellek sorunlarıyla uğraşmamış oluyoruz.